Модел кој спасува животи и буџети – Како Холандија го реши проблемот со кучињата, а Прилеп сè уште плаќа за каснувања?

ЛЕКЦИЈА ПО ХУМАНОСТ: Како Холандија ги исчисти улиците од кучиња скитници, додека Македонија тоне во милионски отштети

Глобалниот проблем со бездомните животни денес тежи над двесте милиони кучиња ширум светот, создавајќи сериозни хуманитарни и комунални предизвици. Додека во земјите од Азија и делови од Балканот уличните глутници одамна се прифатени како сурова и неизбежна реалност, Холандија успеа да испише историја. Таа стана првата нација во светот која целосно го елиминира феноменот на кучиња скитници на своите улици, постигнувајќи го тоа без ниту еден чин на насилство или масовна евтаназија. Овој успех служи како остар контраст за состојбите во Македонија, а особено во Прилеп, каде локалните власти буквално ги трошат парите на граѓаните за санирање на последиците, наместо за отстранување на долгогодишниот извор на проблемот.

За да се разбере холандскиот успех, мора да се погледне наназад во деветнаесеттиот век кога оваа европска земја се соочувала со идентичен хаос како македонските градови денес. Поради масовна епидемија на беснило, исплашените сопственици тогаш масовно ги исфрлале своите кучиња на улица, а обидот на тогашната влада да воведе данок на миленици само дополнително ја влошил состојбата бидејќи луѓето ги напуштале животните за да избегнат давачки. Сфаќајќи дека репресијата врз животните не носи плод, холандската држава пред неколку децении разви сеопфатна национална стратегија чиј прв и најважен чекор беше државно финансираниот ЦНВР систем, што е кратенка за собирање, кастрирање, вакцинирање и враќање на животните. Државата целосно ги покри трошоците за стерилизација за секој граѓанин, со што во рок од само неколку години природниот прираст на уличните кучиња падна на нула.

Паралелно со превенцијата, Холандија изврши силен финансиски притисок врз пазарот за миленици со цел да се запре профитот на неконтролираните одгледувачници. Општините воведоа енормно високи даноци за купување расни кучиња од продавници, со што цената за купување стана луксуз, а граѓаните беа директно стимулирани да се свртат кон азилите каде вдомувањето мешани раси беше бесплатно. Најпосле, системот доби целосна правна рамка со формирањето на специјалната Полиција за животни. Оваа единица денес има овластувања да влегува во приватни имоти, да одзема загрозени животни и да изрекува казни до три години затвор и парични глоби од речиси осумнаесет илјади евра за секој што ќе го мачи или напушти својот миленик. Со вакви ригорозни контроли на терен, таму стана невозможно неодговорно да се поседува куче.

Состојбата во Македонија рефлектира дијаметрално спротивен и целосно нефункционален пристап каде институциите не инвестираат во трајна превенција, туку во исплата на штети. Македонските општини со години се соочуваат со вистинска поплава од тужби за каснувања од кучиња скитници, а сумите што се одлеваат од буџетот за покривање на физичките повреди и претрпениот страв кај граѓаните достигнуваат стотици илјади евра на годишно ниво. Во Прилеп, за да се спаси локалната каса од енормните судски и адвокатски трошоци, Општината беше принудена да донесе посебен Правилник и да формира Комисија за вонсудско спогодување за каснувања. Оваа мерка навистина помага побрзо да се обесштетат граѓаните, но таа претставува само лекување на симптом, бидејќи парите на даночните обврзници наместо во трајни капацитети, патишта или градинки, завршуваат како компензација за неуспехот на системот.

Локалното прифатилиште со кое раководи ЈКП „Комуналец“ во Прилеп [1] се соочува со постојан притисок и преполнети капацитети бидејќи изворот на нови кучиња никогаш не пресушува. Локалните власти и активистите со години алармираат дека главниот проблем лежи во човечката несовесност и целосното отсуство на локална контрола. Градот се соочува со феноменот на таканаречен рурален шверц, каде според јавни сведоштва, ноќе организирано со комбиња и камиони се носат и испуштаат кучиња од околните средини кои немаат никакви стационари. Истовремено, граѓаните масовно одбиваат да ги чипираат и кастрираат сопствените кучиња, па секое ново несакано легло од дворовите редовно завршува во картонски кутии покрај контејнерите или околу Новите гробишта во Прилеп, каде кучињата веќе формираа свои територии.

Холандскиот модел јасно докажува дека бездомните животни на улиците не се виновни за хаосот, туку се само рефлексија на неодговорноста на државата и општеството. Сè додека парите на македонските граѓани се трошат за гасење на пожари преку судски отштети, наместо за воведување драконски казни за исфрлање миленици, задолжително чипирање на секое куче во секој двор и масовна бесплатна стерилизација, уличните глутници ќе останат секојдневие. Лекцијата од Холандија не е недостижен сон, туку едноставна формула на законитост и одговорност која Македонија мора конечно да ја примени од корен.