Локалните избори и ветувањата: Што е во надлежност на општините, а што само политичка реторика?

Со приближувањето на локалните избори, градовите низ Македонија, меѓу кои и Прилеп, веќе се подготвуваат за изборен натпревар меѓу бројни кандидати за градоначалници и советници. Ветувањата се множат, програмите се заокружуваат, а граѓаните очекуваат конкретни решенија за секојдневните проблеми. Но колку од дадените заложби се реални и навистина во надлежност на општините?

Законот за локална самоуправа јасно ги дефинира надлежностите на општините. Тие имаат одговорност за локалната инфраструктура (улици, локални патишта, водовод, канализација), управување со отпадот и комуналната хигиена, урбанистичкото планирање и издавањето дозволи за градење, јавниот превоз на локално ниво, заштитата на животната средина, зелените површини, како и дел од образованието, културата, спортот и социјалната заштита на локално ниво.

Тоа значи дека прашања како цената на тутунот, националните вработувања или пак надворешната политика не се во ингеренција на општините. Сепак, тие често се користат како популистички теми во кампањите за да се добие поддршка.

Анализите покажуваат дека многу предизборни програми во минатото содржеле нејасни и тешко остварливи ветувања. Извештаите на АГТИС за локалните избори во 2021 година нотираат недоволна конкретност на програмите и недоследности во нивната имплементација. Истовремено, организациите како „Реактор“ укажуваат и на недостаток на родова чувствителност во програмите, како и на слаба транспарентност при спроведувањето.

Регионални истражувања, пак, откриваат дека општините во Пелагонија не се на исто ниво на дигитална подготвеност и е-услуги. Некои нудат современи решенија, додека кај други граѓаните сè уште се соочуваат со долги административни процедури.

Клучниот предизвик за секоја локална власт е исполнувањето на ветувањата дадени во кампањата. Практиката покажува дека дел од нив остануваат само на хартија. Затоа експертите препорачуваат:

• ветувањата да бидат јасни, мерливи и со прецизни рокови,
• општините редовно да објавуваат извештаи за напредокот,
• да се зголеми транспарентноста во трошењето на буџетските средства,
• да се создадат механизми за отчетност пред граѓаните.

За граѓаните на Прилеп и останатите општини, најважни се практичните решенија: квалитетна вода за пиење, чист воздух, уредени улици и патишта, јавен превоз, повеќе зелени површини, справување со дивите депонии, но и ефикасна борба против дивоградбите и корупцијата во вработувањата.

Локалните избори се можност граѓаните да ја изберат опцијата која најмногу одговара на нивните реални потреби. Но за да биде изборот свесен, неопходно е политичарите да понудат остварливи програми, а медиумите и граѓанските организации будно да го следат нивното исполнување.