Весна Петрушевска со апел – Да ги заштитиме децата од штетите на социјалните мрежи

Македонската актерка Весна Петрушевска преку јавна објава на социјалните мрежи повика на граѓанска мобилизација во поддршка на иницијатива за заштита на децата од штетните влијанија во дигиталниот простор.

Во својот апел, Петрушевска нагласува дека се потребни најмалку 10.000 потписи за да се испрати јасна порака до сите политички субјекти, истакнувајќи дека станува збор за прашање од општ интерес, а не за политичка агенда. Таа ги повика граѓаните да ја поддржат иницијативата преку платформата Change.org, потенцирајќи дека не се бараат финансиски средства, туку исклучиво граѓанска поддршка.

„Барам само ваша поддршка и потпис. Ако ни ова не можеме, тогаш ќе се потврди дека сме херои само на тастатура“, наведува Петрушевска во објавата.

Иницијативата доаѓа во време кога сè повеќе земји воведуваат или разгледуваат рестриктивни мерки за користење на социјалните мрежи кај малолетници. Така, во Австралија во ноември 2024 година беше донесен закон со кој се забранува користење на социјални мрежи за лица под 16 години, без можност за родителска дозвола. Компаниите како Meta, TikTok и X се соочуваат со високи казни доколку не ја почитуваат регулативата.

Во Франција е воведен концептот на „дигитално полнолетство“, со старосна граница од 15 години, при што помладите корисници можат да пристапат до платформите само со родителска согласност. Дополнително, во образовниот систем е ограничена употребата на мобилни телефони.

Данска, пак, иницираше дебата во рамки на Европска Унија за зголемување на старосната граница за обработка на лични податоци, со акцент на заштита од алгоритми кои ги таргетираат децата.

Во делови од САД, како Флорида и Јута, веќе се применуваат мерки како ограничување на користењето на социјални мрежи за деца под 14 години, задолжителна родителска согласност за тинејџери, како и воведување на т.н. „дигитален полициски час“.

Иницијативата што ја промовира Петрушевска има за цел да отвори поширока јавна дебата и во Македонија за потребата од системски решенија во заштитата на децата во дигиталната средина, особено во контекст на сè поголемото влијание на социјалните мрежи врз нивниот развој, безбедност и ментално здравје.

Останува да се види дали оваа граѓанска акција ќе успее да ја мобилизира јавноста и да поттикне институционални промени во насока на посилна заштита на најмладите.

 Примери од повеќе земји кои веќе вовеле или предложиле строги мерки за користење на социјалните мрежи кај малолетници.

1.Австралија (Најстрог пример)

Во ноември 2024 година, Австралија донесе историски закон со кој се воведува целосна забрана за социјални мрежи за лица под 16 години.

• Казна: Платформите (Meta, TikTok, X) се соочуваат со казни до 32 милиони евра ако не спречат деца да отвораат профили.

• Клучна разлика: Нема исклучок со дозвола од родител – забраната е апсолутна.

2. Франција

Франција донесе закон (т.н. „дигитално полнолетство“) со кој се бара социјалните мрежи да воведат верификација на возраста:

• Границата е 15 години. Под оваа возраст, детето мора да има експлицитна дозвола од родител.

• Дополнително, Франција воведе забрана за користење на мобилни телефони во основните и средните училишта за да се спречи сајбер-булинг.

3. Данска

Данска е многу гласна во ЕУ за кревање на границата. Нивната Влада веќе предложи:

• Зголемување на возраста за согласност за податоци од 13 на 15 или 16 години.

• Данска е првата земја каде што премиерката отворено повика на „целосно преиспитување на алгоритмите“ кои ги таргетираат децата.

4. САД (Одредени сојузни држави)

• Флорида: Донесен е закон со кој се забрануваат социјалните мрежи за деца под 14 години, а за тие од 14-15 години е потребна дозвола од родител.

• Јута: Слични строги закони за верификација на возраст и „дигитален полициски час“ (забрана за користење на мрежите доцна навечер за малолетници).Австралија (Најстрог пример)

Во ноември 2024 година, Австралија донесе историски закон со кој се воведува целосна забрана за социјални мрежи за лица под 16 години.

• Казна: Платформите (Meta, TikTok, X) се соочуваат со казни до 32 милиони евра ако не спречат деца да отвораат профили.

• Клучна разлика: Нема исклучок со дозвола од родител – забраната е апсолутна.

2. Франција

Франција донесе закон (т.н. „дигитално полнолетство“) со кој се бара социјалните мрежи да воведат верификација на возраста:

• Границата е 15 години. Под оваа возраст, детето мора да има експлицитна дозвола од родител.

• Дополнително, Франција воведе забрана за користење на мобилни телефони во основните и средните училишта за да се спречи сајбер-булинг.

3. Данска

Данска е многу гласна во ЕУ за кревање на границата. Нивната Влада веќе предложи:

• Зголемување на возраста за согласност за податоци од 13 на 15 или 16 години.

• Данска е првата земја каде што премиерката отворено повика на „целосно преиспитување на алгоритмите“ кои ги таргетираат децата.

4. САД (Одредени сојузни држави)

• Флорида: Донесен е закон со кој се забрануваат социјалните мрежи за деца под 14 години, а за тие од 14-15 години е потребна дозвола од родител.

• Јута: Слични строги закони за верификација на возраст и „дигитален полициски час“ (забрана за користење на мрежите доцна навечер за малолетници)