Е-услуги и едношалтерски систем – ќе бидат ли приоритет на кандидатите на локалните избори?
Со претстојните локални избори во октомври, повторно се отвора прашањето дали општинските е-услуги и воспоставувањето на вистински едношалтерски систем ќе бидат еден од приоритетите на кандидатите за градоначалници. Иако Законот за општата управна постапка предвидува институциите по службена должност да ги обезбедуваат потребните документи, во пракса граѓаните сè уште се соочуваат со редици, шалтери и дополнителни трошоци за изводи, уверенија и потврди. Така, наместо поефикасни и поекономични процедури, општинските услуги често значат губење време и пари, иако средствата непотребно се трошат за документи што веќе постојат во државните регистри.
Само околу 15% од општините навистина обезбедуваат документи по службена должност, и тоа најчесто оние кои воспоставиле сервисни центри или имаат сместени подрачни единици од други институции.
Главниот предизвик за вистинско функционирање на едношалтерскиот систем е слабата комуникација меѓу институциите на локално и централно ниво. Размената на документи на хартија е долга, скапа и неефикасна. Решението е во електронска, автоматизирана размена на податоци, за која општините мора да имаат соодветна техничка поддршка и ресурси.
Е-услугите на локално ниво би можеле да ја намалат административната тежина и да ја зголемат ефикасноста на општинските служби. Воведувањето на дигитални алатки и системи за поврзување на институциите би значело дека граѓаните нема да мораат да бидат посредници помеѓу различни канцеларии и органи. Со тоа, општините би покажале дека се вистински сервис на граѓаните, а не дополнителна бариера.
Искуствата од други земји и од одредени институции во земјава покажуваат дека едношалтерскиот систем не само што ја олеснува комуникацијата граѓанин-администрација, туку и придонесува за намалување на коруптивни практики, транспарентност и доверба во локалната самоуправа.
Најфункционални се е-услугите кои се унифицирани за сите општини и обезбедени од државни институции, како електронските одобренија за градба, Б-интегрираните дозволи и системот за јавни набавки. Спротивно на тоа, е-услугите развиени преку донаторска поддршка често се краткотрајни, бидејќи општините немаат капацитет за нивно одржување.
Посебно е проблематично во малите и руралните општини, каде електронските алатки речиси и не се користат – само 5,7% од граѓаните се информираат преку веб-страниците на општините. Најчесто граѓаните и понатаму одат „на шалтер“ за добивање услуги.
Воведувањето на квалитетни е-услуги и едношалтерски систем бара:
- оптимизација на административните процедури пред дигитализација,
- cost-benefit анализа на секоја нова услуга,
- паралелна понуда – и онлајн и на шалтер,
- јасни и разбирливи упатства за граѓаните,
- можност секој граѓанин кој не може сам да користи е-услуга, тоа да го направи преку општински службеник.
За да се изгради доверба, потребни се и механизми за следење на квалитетот на услугите, заштита на личните податоци и транспарентно објавување на мерењата за задоволството на граѓаните.
Затоа, останува прашањето – дали идните градоначалници ќе го препознаат значењето на дигитализацијата и ќе инвестираат во развој на вистински е-услуги за граѓаните или пак ќе продолжи досегашната пракса каде административните процедури се трошок и за времето и за парите на граѓаните.
Текстот е дел од истражувањата, деск и теренските наоди на АГТИС, од проектот „Отворени општини со отворени податоци“.
