Ветувања за отвореност и транспарентност – Дали новата локална власт ќе ги исполни?

Како што се приближуваат локалните избори закажани за октомври, политичките партии и кандидатите ќе ги презентираат своите програми пред граѓаните, со ветувања за подобар живот, развој и пред сè, за поголема транспарентност. Ветувањата за „отворени општини“ се дел од речиси секоја кампања, но прашањето е дали новата локална власт, која ќе биде избрана, ќе ги претвори овие ветувања во реалност или ќе продолжи со старите навики.

Досегашната пракса покажува дека и покрај јасните законски обврски, многу општини се соочуваат со сериозни недостатоци во информирањето на граѓаните и отчетноста.

Законите во земјава се недвосмислени. Според Законот за локална самоуправа, општините се должни да ги информираат граѓаните за својата работа и планови, додека Законот за слободен пристап до информации од јавен карактер детално ги прецизира обврските на локалната власт. Општините се иматели на јавни информации и се должни проактивно да објавуваат податоци како:

• Финансиски извештаи: Годишен буџет, завршни сметки, финансиски планови и ревизорски извештаи.
• Организациски податоци: Органограм, список на вработени, контакт информации за одговорни лица и службеници за информации.
• Документација: Сите подзаконски акти, правилници, стратегии, годишни програми и извештаи.
• Јавни набавки: Целокупната документација за сите постапки и договори.

Сепак, во пракса, голем дел од овие обврски не се исполнуваат. Многу општини немаат Стратегија за комуникација или Акциски план за транспарентност, ниту пак посебни сектори или лица за односи со јавноста. Ова создава бариери и го отежнува пристапот на граѓаните до клучните информации за тоа како се трошат нивните пари и како се носат одлуките што ги засегаат.

На што да обрнат внимание граѓаните?

Во претстојниот изборен период, граѓаните имаат клучна улога не само како гласачи, туку и како чувари на отчетноста. При изборот на својот претставник, треба да обрнат внимание на следниве точки:

• Програмите: Дали кандидатите нудат конкретни планови за зголемување на транспарентноста? Ветувањата за „отворени врати“ се добри, но дали се поддржани со јасни мерки, како воведување дигитални платформи за следење на буџетот или редовни јавни дебати?
• Досегашното работење: Доколку кандидатот или партијата веќе биле на власт, важно е да се провери како работеле во минатото. Дали нивните веб-страници биле редовно ажурирани? Дали лесно можеле да се најдат финансиски извештаи и договори за јавни набавки?
• Одговорност: Дали се обврзуваат да назначат одговорни лица за комуникација и пристап до информации? Колку брзо ќе одговараат на барањата од граѓаните и медиумите?

Транспарентноста не е само обична законска обврска, туку клучен елемент за добро владеење и градење на доверба. Кога општините се отворени и отчетни, граѓаните можат активно да учествуваат во процесите, да го следат работењето на локалната власт и да бараат одговорност.

Со изборот на новата локална власт во октомври, граѓаните ќе очекуваат промена и нов пристап кон транспарентноста. Дали новите градоначалници ќе го исполнат овој предизвик и ќе ја направат транспарентноста дел од своето секојдневно работење?

На крајот, вистинската промена не зависи само од политичарите, туку и од самите граѓани. Нивната будност, постојано барање на информации и притисок за одговорност се клучни за да се осигури дека транспарентноста ќе стане реалност, а не само далечна цел. Само со заедничка заложба, можеме да изградиме локални заедници каде што власта е вистински во служба на граѓаните, а не обратно.

Текстот е изработен во соработка со АГТИС и е дел од проектот „Отворени општини со отворени податоци“