Секој осумнаесетти вработен во училиштата бил изложен на навредливи сексуални шеги, а техничкиот кадар е речиси трипати повеќе изложен на сексуално вознемирување во споредба со наставниците. Ова го покажуваат првичните наоди од истражувањето на Комисијата за спречување и заштита од дискриминација (КСЗД), спроведено меѓу 1.057 вработени во 26 училишта низ земјава.

Истражувањето укажува дека сексуалното вознемирување во образовните установи се појавува во различни форми, од навредливи коментари и сексуални шеги до несакани допири, ветувања за напредување во замена за сексуални услуги и закани за одмазда.

До 30 септември биле поднесени 318 претставки, наспроти околу 550 во текот на целата 2025 година. Од нив, 287 се поднесени од физички лица, 29 од правни лица, а две се анонимни. Комисијата отворила и седум постапки по службена должност.

Според КСЗД во последните две години се забележуваат случаи во кои работодавачите не ги продолжуваат договорите на определено време на работнички откако ќе дознаат дека се бремени. Во некои случаи, на нивното работно место веднаш се ангажира друго лице.

Поради ваквата практика, КСЗД во март годинава доставила општа препорака до Владата и Собранието за измени на Законот за работните односи. Меѓу предлозите е вработувањето на определено време да биде исклучок, а не правило, како и воведување обврска работодавачите писмено да ги известуваат работниците пред истекот на договорот.

Комисијата предлага и посилни законски гаранции за работничките да можат да се вратат на истото или на соодветно работно место по завршувањето на породилното отсуство.

Според податоците на Комисијата, жените се до 4,6 пати почесто изложени на сексуално вознемирување. Особено загрижувачки е податокот дека секој единаесетти вработен во техничката служба, односно девет отсто од испитаниците од оваа категорија, пријавил дека доживеал несакан допир.

Од КСЗД нагласуваат дека сексуалното вознемирување не смее да се третира како шега или како приватен проблем, туку како форма на дискриминација забранета со закон.

„Училиштето треба да биде безбедно место не само за учениците, туку и за секој што работи во него. Сексуалното вознемирување не е шега ниту приватен проблем – тоа е дискриминација забранета со закон“.

Согласно Законот за спречување и заштита од дискриминација, сексуалното вознемирување претставува форма на дискриминација, а работодавачите имаат обврска да преземат мерки за негово спречување. Комисијата веќе постапувала и по претставки поврзани со вакви случаи.

Навредливите сексуални шеги – најчеста форма на вознемирување

Еден од најчестите облици на сексуално вознемирување на работното место се навредливите сексуални шеги, кои, според податоците презентирани од Комисијата, се застапени со 5,5 отсто.

Од КСЗД посочуваат дека несоодветното однесување често се оправдува со образложението дека станува збор за шега, иако последиците врз лицето кон кое е насочено можат да бидат сериозни.

„Шега е кога сите се смеат. Кога некој молчи, се црвени или излегува од просторијата, тоа е вознемирување“, наведуваат од Комисијата.

Кампања за препознавање и пријавување на вознемирувањето

Во наредните месеци, во рамки на проектот „Виолет“, ќе бидат спроведени медиумски кампањи за подигнување на јавната свест за сексуалното вознемирување, неговото препознавање и начините за пријавување.

Од КСЗД ги повикуваат вработените кои доживеале сексуално вознемирување, како и оние кои биле сведоци на вакво однесување, да не молчат и да побараат заштита.

Пријавите може да се достават до Комисијата за спречување и заштита од дискриминација преку електронската адреса contact@kszd.mk или преку официјалната веб-страница www.kszd.mk.

Резултатите од истражувањето отвораат важно прашање за безбедноста и заштитата на вработените во образованието и ја нагласуваат потребата од поефикасни механизми за превенција, пријавување и постапување по случаи на сексуално вознемирување во училиштата.