МИТРОВДЕН – ОД ВАРОШ ДО СЕЛЦЕ, ПАТЕКАТА НА ВЕРАТА

Свети Димитриј, старите прилепски храмови, средновековниот панаѓур и народното предание – приказна за празникот што ја поврзува верата со историјата на Прилеп.

Митровден, празникот посветен на Светиот великомаченик Димитриј Солунски, со векови има посебно место во духовниот и народниот живот на македонскиот народ. Тоа е празник на верата, храброста и заштитата, но и ден што во народната традиција означува премин кон зимскиот период.

Во Прилеп и прилепско, почитта кон Свети Димитриј има длабоки историски корени. Таа не се чува само во црковните книги и икони, туку и во камените храмови, манастирските преданија и спомените што се пренесувале од генерација на генерација.

СВЕТЕЦОТ КОЈ СО ВЕКОВИ ЈА ЧУВА ВЕРАТА

Според христијанското предание, Свети Димитриј живеел во Солун во времето на римскиот император Диоклецијан. Бил угледен воен заповедник, кој ја исповедал христијанската вера и поради неа го положил својот живот.

Во православната традиција се почитува како великомаченик и заштитник на Солун. Неговото име низ вековите станало симбол на храброст, непоколебливост и духовна сила.

Токму оваа почит кон светецот оставила силен белег и во прилепскиот крај, каде што неговото име го носат значајни црковни светилишта.

ВАРОШ – КАДЕ ШТО МИТРОВДЕН ИМА СРЕДНОВЕКОВНИ КОРЕНИ

Едно од најзначајните сведоштва за почитта кон Свети Димитриј е црквата „Св. Димитрија“ во Варош, под Марковите Кули.

Овој средновековен храм претставува значаен споменик на црковната архитектура и уметност во Прилеп. Неговите градежни фази и живописот сведочат за долг духовен и културен континуитет.

Но она што особено ја прави оваа црква значајна за Митровден е нејзината врска со средновековниот пазар и панаѓур.

Историските истражувања и грамотите од времето на цар Душан сведочат дека во Прилеп постоел панаѓур кој се одржувал на Митровден, во втората половина на XIII век. Просторот околу црквата бил поврзан со трговијата и собирањето на народот.

Замислата за тој стар Прилеп е навистина впечатлива: под Марковите Кули, околу храмот посветен на Свети Димитриј, се собирале луѓе од градот и околните места, се разменувале стоки, се среќавале трговци и занаетчии, а празникот добивал и општествено и економско значење.

Така, Митровден не бил само ден за молитва, туку и ден на средба, заедништво и жив градски живот.

СЕЛЦЕ – МАНАСТИРСКИОТ МИР ПОСВЕТЕН НА СВЕТИ ДИМИТРИЈ

Од средновековниот Варош, приказната за Свети Димитриј нè води и до селото Селце, каде што се наоѓа манастирот посветен на истиот светител.

Сместен во природниот амбиент на Селечка Планина, манастирот „Св. Димитриј“ е место каде што тишината, природата и молитвата создаваат посебна духовна атмосфера.

Според локалните историски записи, манастирската црква е изградена во 1933 година. Таа е еднокорабна градба со полукружна апсида на источната страна. Осветена е на 2 август 1960 година од митрополитот Преспанско-битолски Климент.

Посебно значајно е што на ова место постоеле остатоци од постар храм, што ја прави приказната за духовниот континуитет во Селце уште поинтересна.

Манастирот е сведоштво за желбата на локалното население да го зачува култот кон Свети Димитриј и да остави духовно наследство за идните поколенија.

Токму затоа Селце заслужува посебно место во приказната за Митровден во прилепскиот крај.

МИТРОВДЕН ВО НАРОДНОТО ПРЕДАНИЕ

Во македонската народна традиција Митровден се смета за голем календарски празник и почеток на зимскиот период.

Се верувало дека со овој ден завршува еден годишен работен циклус и започнува времето на зимските подготовки.

Позната е и народната поговорка:

„Дојде ли Митровден, чекај си Ѓурѓовден.“

Во минатото, празникот бил поврзан со сточарството, земјоделството, пазарите и договорите за работа. Се завршувале сезонските обврски, се исплаќале овчарите и аргатите, а семејствата се подготвувале за зимата.

Во домовите каде што Свети Димитриј се слави како домашна слава, се месат празнични лебови, се пали свеќа, се упатуваат молитви и се собира семејството.

Народните верувања го поврзуваат времето на Митровден со претскажувањето на зимата. Се набљудувале студот, ветерот и врнежите, а искуствата се пренесувале како народна мудрост.

Овие обичаи не се само дел од празничната традиција, туку и сведоштво за начинот на кој нашите предци го доживувале годишниот циклус и природата.

ОД СТАРИТЕ ХРАМОВИ ДО ДЕНЕШНИТЕ ГЕНЕРАЦИИ

Кога денес ќе се спомене Митровден во Прилеп, пред нас се отвора една духовна патека што води низ вековите.

Од средновековната црква „Св. Димитрија“ во Варош, каде што празникот бил поврзан со старите панаѓури и градскиот живот, до манастирот „Св. Димитриј“ во Селце, каде што продолжува почитта кон светецот, се испреплетуваат историјата, верата и народната традиција.

Тоа се места што не треба да ги гледаме само како стари градби, туку како дел од духовната меморија на Прилеп.

Нивните ѕидови, икони и преданија сведочат за луѓето кои верувале, граделе, се молеле и го пренесувале празникот на своите потомци.

Можеби токму во тоа е најголемата вредност на Митровден – во неговата моќ да ги поврзе минатото и сегашноста, храмовите и домовите, старите и младите генерации.

А.Ц