Дали паметните денес молчат…? Од фејсбук-филтри до лажни експерти: Како Еразмо Ротердамски би ја напишал „Лудоста“ денес?

Денес е 28 октомври — денот кога е роден големиот Еразмо Ротердамски (1466). Иако поминаа повеќе од пет векови од неговото раѓање, неговиот остар дух и непогрешливо чувство за човечките слабости сè уште резонираат со иста јачина. Токму затоа, денес е вистински момент да се запрашаме: дали неговата позната „Пофалба на лудоста“ сè уште живее меѓу нас и како таа се одразува врз современото општество?

Пофалба на лудоста денес: Дали сатиричниот револуционер на Еразмо сè уште живее меѓу нас?

Кога холандскиот хуманист Еразмо Ротердамски ја напишал „Пофалба на лудоста“ во 1511 година, тој ја искористил самата божица на Лудоста да излезе пред луѓето и да ја отвори вистината: најголемите апсурди на општеството се прават токму во името на лажната мудрост, додека луѓето со гордост ги носат своите маски.

Повеќе од пет векови подоцна, кога ќе го погледнеме современиот свет, се поставува неизбежно прашање: Дали Еразмовата „лудост“ денес е поприсутна од кога било, и како таа се одразува врз нашите секојдневни животи?

Дигиталната лудост: Илузијата за совршенство

Ако Еразмо денес прошета низ нашите социјални мрежи (TikTok, Instagram, X), сигурно ќе сфати дека неговата Лудост добила сосема ново, дигитално руво.

• Како се одразува: Луѓето се подготвени да потрошат часови во лажни претстави, купувајќи работи што не им се потребни, за да импресионираат луѓе што не ги познаваат.
• Во време на вештачка интелигенција и филтри за убавина, современата „лудост“ се огледува во бегството од реалноста. Секојдневно живееме во парадокс: подостапни сме едни до други преку екраните, а понапуштени и поосамени во реалниот свет.

Лажниот авторитет и „експертите“ од социјалните мрежи

Во времето на Еразмо, главна цел на неговата сатира биле теолозите, филозофите и монарсите кои се преправале дека сè знаат, а всушност биле заслепени од суета.

• Како се одразува: Денес, секој со телефон и интернет конекција може да се прогласи за „експерт“ по сè – од медицина и економија до геополитика. Алгоритмите ги наградуваат гласните, агресивните и површните мислења, додека тишината на вистинското знаење и критичкото размислување се потиснати на маргините. Лудоста денес триумфира секогаш кога паметните молчат за да не влегуваат во расправии со будалите.

Брзиот начин на живот и опсесијата со продуктивност

Еразмо ги критикувал луѓето кои трчаат по лажни вредности наместо да се посветат на мир и духовен развој.

• Како се одразува: Современиот човек е заробен во трката по материјален успех, статус и „животен стил“ кој постојано му се наметнува. Станавме опседнати со тоа да бидеме постојано „зафатени“ и продуктивни, дури и кога повеќе не знаеме зошто трчаме. Лудоста денес е нормализирана – да работиш до исцрпување, да го занемариш сонот, здравјето и семејството за цел која често е само празна форма.

Што би рекол Еразмо денес?

Кога би ја напишал „Пофалба на лудоста“ во 2026 година, Еразмо веројатно немаше многу да ја смени суштината на своето дело, само би им додал нови костими на актерите. Тој и натаму ќе ни се смееше од височина, потсетувајќи нè дека човечката природа во суштина не се менува – само алатките со кои правиме глупости стануваат понапредни.

Но, пораката на Еразмо никогаш не била песимистичка. Неговата цел не била да нè понизи, туку да нè насмее на нашите сопствени маани за да можеме да се освестиме. Зашто, како што говорел тој, малку здрава самоиронија и хумор се најдобриот лек против секоја социјална и човечка лудост.

Благица Цвекоска – АГИС