Дали партиската книшка вреди повеќе од дипломата?
Младите сè помалку гледаат иднина во Македонија
Корупцијата, клиентелизмот, ниските плати и недостигот од можности за професионален развој се меѓу причините што ја поттикнуваат желбата за заминување.
Дали денес млад човек во Македонија може да успее само со знаење, образование и способности или сè уште се потребни партиска книшка, познанства и вистински контакти? Ова прашање повторно ја отвора дебатата за еднаквите можности за вработување, но и за причините поради кои голем број млади размислуваат својата иднина да ја продолжат надвор од државата.
Дека незадоволството кај младите не е само впечаток, покажуваат и резултатите од истражувањето „Youth Study North Macedonia “, изработено од Фондацијата „Фридрих Еберт“.
Според ова истражување, дури 68 проценти од младите на возраст од 14 до 29 години изразиле желба да заминат во странство. Како главна причина, 30,5 проценти го навеле подобрувањето на животниот стандард, 14,2 проценти повисоките плати, 12,9 проценти корупцијата и клиентелизмот во државата, додека 9,9 проценти ги посочиле подобрите можности за вработување.
Овие бројки отвораат сериозно прашање: дали младите заминуваат само поради економските услови или и поради чувството дека не можат да напредуваат врз основа на сопствените способности?
Нема доволно можности, сметаат младите
Дополнителна слика за состојбата дава истражувањето „Lost Potential: Understanding Youth Migration Drivers and Labor Market Perceptions in North Macedonia“, објавено во декември 2025 година од Balkan Studies Foundation.
Во истражувањето, спроведено врз 309 млади лица на возраст од 18 до 30 години, дури 76,4 проценти сметаат дека во Македонија нема доволно можности на пазарот на труд за младите. Само 6,5 проценти сметаат дека можностите се доволни, додека 17,2 проценти не се сигурни.
Кога станува збор за конкретните пречки при вработувањето, 36,6 проценти ги посочиле ниските плати, 28,8 проценти недостигот од работни места во сопствената струка, а 21,4 проценти непотизмот и недостигот од вработување според заслуги.
Особено внимание привлекува токму последниот податок. Повеќе од една петтина од испитаниците го препознаваат непотизмот и недостигот од мерит-систем како значајна пречка за вработување.
Тоа не значи дека секое вработување е резултат на партиска врска или политичко влијание, но покажува дека перцепцијата за нееднакви можности е сериозен проблем што не може да се игнорира.
Дали дипломата е доволна или пресудни се врските?
За млад човек кој завршил факултет, вложил години во образование и стекнал квалификации, очекувањето е да добие можност да го покаже своето знаење.
Но што се случува кога младите ќе почнат да веруваат дека конкурсите не нудат еднакви шанси за сите?
Токму тука се отвора прашањето за транспарентноста при вработувањето во јавниот сектор, критериумите за избор на кандидати и улогата на политичките и личните контакти.
Младите не бараат привилегии, туку можност нивниот труд да биде вреднуван. Не бараат работно место по секоја цена, туку систем во кој образованието, стручноста, искуството и способностите ќе бидат вистински критериуми.
Дали партиската книшка денес има помала тежина отколку пред неколку години? Дали се намалени партиските вработувања или само се промени начинот на кој се добива работното место? За овие прашања се потребни конкретни податоци од институциите, а не само политички ветувања.
Младите не бараат само плата, туку и перспектива
Заминувањето во странство не е секогаш резултат на една причина. Ниските плати, несигурните работни места, недостигот од можности за напредување, корупцијата и недовербата во институциите се дел од пошироката слика.
Истражувањето на Balkan Studies Foundation покажува и дека 64,7 проценти од испитаниците го оценуваат пазарот на труд за младите како слаб или многу слаб.
Ова е предупредување дека проблемот не е само во тоа колку работни места се нудат, туку и какви се условите, дали работата одговара на образованието и дали постои реална можност за професионален развој.
Ако младите не гледаат перспектива во сопствената држава, тогаш повиците да останат нема да бидат доволни. Потребни се услови што ќе им овозможат да живеат достоинствено, да работат според своите квалификации и да напредуваат без чувство дека некој друг има предност поради своите врски.
Ново истражување на УНФПА: Само мал дел од младите се многу оптимистички настроени за иднината
Дополнителна загриженост предизвикуваат и резултатите од поновото истражување на Фондот за население на Обединетите нации (УНФПА), објавено во јули 2026 година, кое ги анализира животните планови, очекувањата и пречките со кои се соочуваат младите луѓе.
Според резултатите за Северна Македонија, дури 71 процент од испитаниците пријавиле високо ниво на нееднаквост меѓу младите.
Особено внимание привлекува податокот за оптимизмот кон иднината. Само седум проценти од младите жени и 14 проценти од младите мажи изјавиле дека се многу позитивни во однос на својата иднина.
Истражувањето укажува и на загриженост поради економската нестабилност, организираниот криминал и неизвесноста поврзана со работните места и новите технологии.
На регионално ниво, 65 проценти од младите се изјасниле позитивно за својата иднина, но Северна Македонија се издвојува со пониско ниво на оптимизам.
Овие резултати отвораат уште едно важно прашање: колку младите можат да ги остварат своите животни планови доколку немаат финансиска сигурност, стабилно вработување и еднакви можности за напредување?
Пораката што произлегува од истражувањето е дека младите не се откажуваат нужно од своите желби и планови, туку дека економските и општествените услови често им го отежнуваат нивното остварување.
Прашањето останува: кој ќе ги задржи младите?
Бројките од истражувањата покажуваат дека иселувањето, недовербата во можностите за вработување и перцепцијата за непотизам се сериозни предизвици.
Но зад секој процент стојат млади луѓе, нивните планови, образованието, очекувањата и одлуката дали иднината ќе ја градат тука или во друга држава.
Можеби најважното прашање не е зошто младите заминуваат, туку што треба да се промени за да посакаат да останат.
Дали конечно дојде време дипломата, знаењето и квалитетот да бидат пред партиската книшка? Или младите и понатаму ќе бараат шанса надвор од Македонија?


