Голем дел од осигурениците во вториот задолжителен пензиски столб би можеле да се соочат со пензии пресметани под законски утврдениот минимален износ, предупреди гувернерот на Народната банка, Трајко Славески, повикувајќи се на актуарски проекции за генерациите што во наредните години ќе почнат да се пензионираат.

Според Славески, меѓу 70 и 80 проценти од идните пензионери нема да акумулираат доволно средства во првиот и вториот столб за нивната вкупна пензија да го достигне законскиот минимум. Тој оценува дека државата повторно ќе мора да интервенира преку Фондот за пензиско и инвалидско осигурување (ПИОМ) и да ја покрива разликата до минималната пензија, како што тоа беше направено и во 2019 година за дел од осигурениците.

Како една од причините за ваквата состојба, Славески го посочува самиот модел на двостолбниот пензиски систем, според кој шест проценти од пензискиот придонес се префрлаат на индивидуални сметки во приватните пензиски фондови, а 12 проценти остануваат во државниот пензиски фонд. Според него, тоа создава долгорочен финансиски притисок врз ПИОМ, додека приватните пензиски друштва остваруваат приходи од управувањето со средствата.

Во меѓувреме, Државниот завод за ревизија укажа и на друг проблем што директно влијае врз идните пензии – ненавременото префрлање на придонесите во задолжителните приватни пензиски фондови.

Во ревизорскиот извештај се наведува дека во 2024 година средствата се префрлале со просечно доцнење од околу два месеца. Заклучно со 27 февруари 2026 година, непрефрлените придонеси достигнале 2,59 милијарди денари, односно околу 42 милиони евра.

Бидејќи средствата остануваат надвор од инвестициските портфолија на пензиските фондови додека не бидат префрлени, тие во тој период не остваруваат принос. Грубите пресметки покажуваат дека просечно секој осигуреник губи околу 36 денари потенцијален принос поради двомесечното доцнење, додека вкупната загуба за сите членови се проценува на околу 360.000 евра.

Од Министерството за финансии за медиумите соопштија дека обврските кон вториот пензиски столб се реализираат „во согласност со динамиката на извршување на Буџетот“. Министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска претходно изјави дека Трезорот ги реализира налозите според расположливите средства и приоритетите утврдени од институциите.

Од Агенцијата за супервизија на капитално финансирано пензиско осигурување (МАПАС) потврдуваат дека непрефрлените средства се евидентираат како побарувања за секој осигуреник, но признаваат дека додека средствата не се префрлат, тие не носат инвестициски принос.

И покрај предупредувањата, важечкото законодавство предвидува право на најнизок износ на пензија за осигурениците кај кои пензијата од првиот столб, или збирот од првиот и вториот столб, е понизок од законски утврдениот минимум, доколку ги исполнуваат законските услови. Тоа значи дека проблемот што го посочува Славески не мора да резултира со исплата на пензии под минималниот износ, туку отвора прашање за тоа колкав дополнителен финансиски товар во иднина ќе треба да преземе државниот пензиски систем.

Експертите оценуваат дека идната висина на пензиите ќе зависи од повеќе фактори – висината на платите, должината на работниот стаж, приносите што ги остваруваат приватните пензиски фондови, но и од навременото префрлање на придонесите, кое, иако има релативно мал ефект по поединец, на ниво на целиот систем претставува значителен финансиски износ.