Бројни злоупотреби на јавните ресурси – Извештајот открива „симболично“ преклопување на власта во сите општини
Објавувањето на Прелиминарниот извештај за мониторинг на злоупотребата на административните ресурси (МАР) за време на Локалните избори во 2025 година отвори сериозна дебата за интегритетот на изборниот процес во Северна Македонија. Извештајот, кој претставува сеопфатен преглед на појавите од сите општини во земјата, заклучува дека иако не е детектирана значајна или системска злоупотреба, постои широко распространета и суптилна појава на „преклопување“ меѓу работата на администрацијата и партиската кампања.
Мониторингот беше спроведен со цел да се оцени и документира обемот и природата на злоупотребата на јавните ресурси – финансиски, материјални и човечки – од страна на носителите на јавни функции за време на изборната кампања. Овој извештај ги опфаќа активностите што се одвиваа во периодот на Локалните избори во 2025 година.
Основниот мотив за овој мониторинг е да се обезбеди рамноправен терен за сите кандидати и политички субјекти, спречувајќи ја моќта на јавната функција да биде искористена како неформален, но ефективен алат за изборна промоција. Мониторингот е фокусиран на сите општини, при што се анализираат настани како користење јавни објекти, службени возила, јавно финансирани проекти и комуникацијата на функционерите.
Најизразен тренд, забележан во сите општини, од најголемите урбани центри до најмалите рурални заедници, е интензивното користење на јавно финансираните проекти и нивните официјални пуштања во употреба.
Извештајот јасно посочува: „Нагласената видливост на локалните носители на функција најчесто се сметаше дека има симболичен карактер, тоа создаде впечаток за преклопување меѓу административното работење и партиската промоција, зголемувајќи ја видливоста на кандидатите, особено на оние поврзани со власта.“
- Во општини со интензивни инфраструктурни активности, како Прилеп, честата пракса на организирање официјални отворања или пуштања во употреба на нови објекти или патишта за време на кампањата, со централно место на кандидатот/градоначалникот, го заматува поимот за неопходна јавна информација и изборен митинг. Оваа постапка ефективно ги претвора јавните успеси финансирани од граѓаните во ексклузивна заслуга на една политичка опција.
Влијанието на овој симболичен карактер е особено силно во руралните и помали општини.
- Во општини како Долнени, каде што политичките структури се помали и поконцентрирани, влијанието на актуелниот функционер е посилно изразено. Извештајот открива дека дигиталната кампања преку официјалните профили на носители на јавни функции беше широко распространета. Ова значи дека градоначалниците и другите функционери користеле лични дигитални профили за да објавуваат средби со кандидати и да нагласуваат успешни проекти. Клучниот заклучок е дека иако официјалните комуникациски канали на општината не се користеле за партиска активност, овој метод сепак придонесува за мешање на улогите. Не беше нотирана загриженост за вклученоста на државни службеници во кампањата.
Извештајот, исто така, ги анализираше и материјалните ресурси низ целата земја:
- Јавни објекти: Користењето јавни објекти за активности во кампањата беше честа појава. Иако општините, генерално, ги направиле овие објекти достапни за повеќето партии, користењето на општинските или државните простории за партиски цели придонесува кон чувството на преклопување на општинските функции со изборната промоција.
- Возила и опрема: Забележани беа неколку изолирани случаи на користење службени возила и општинска канцелариска опрема. Овие случаи, сепак, не се оценија како значаен или системски фактор што би влијаел на изборниот процес.
Како заклучок, мониторингот изведен во сите општини јасно укажува на потребата од заострување на нормите, не само законските туку и етичките. Иако не се работи за директна и масовна злоупотреба, „симболичниот карактер“ на функцијата и нејзиното претворање во инструмент за кампања – илустрирано низ активностите на терен во Прилеп, Долнени и другите општини – создава нерамноправен терен.
Наместо директна контрола на администрацијата, фокусот мора да се пренасочи кон јасно разграничување: каде завршува функцијата на локалниот лидер како јавен службеник и каде започнува неговата улога како партиски кандидат, со цел да се заштити интегритетот на демократскиот процес.
