ПРВАТА ГОДИНА ПОД ЛУПА – ПАТИШТА, КУЛТУРА, СПОРТ, СОЦИЈАЛА – КОЛКУ ОД ВЕТУВАЊАТА ЗА ПРИЛЕП СЕ ПРЕТВОРИЈА ВО РЕЗУЛТАТИ?

Од обиколниците и Градската Река до новата градинка, театарот, спортските сали и социјалната заштита – изборната програма за Прилеп 2025–2029 опфаќа многу повеќе од инфраструктура. По првата година, прашањето е што е започнато, што е завршено, што останува во плановите и каде граѓаните можат да ги проверат роковите и потрошените средства.

Една локална власт не се оценува само според бројот на асфалтирани улици, ниту според бројот на прес-конференции на кои се најавуваат инвестиции. Нејзината работа се гледа и во условите во училиштата и градинките, достапноста на социјалните услуги, поддршката за спортот и културата, уреденоста на јавните простори, грижата за животната средина и начинот на кој се трошат парите на граѓаните.

Затоа, првата година од мандатот на градоначалникот Дејан Проданоски и новиот Совет на Општина Прилеп е повод да се погледне пошироко – низ ветувањата од изборната програма за периодот 2025–2029 и низ јавно достапните податоци за досегашната реализација.

Целта не е четиригодишната програма да се прогласи за исполнета или неисполнета по само една година. Целта е да се утврди каде веќе има резултати, каде има активности во тек, за кои ветувања недостигаат јасни рокови и што треба да биде следниот чекор.

18 проекти и околу 12 милиони евра – почетна точка за проверка

Во отчетот објавен на 5 септември 2026 година, градоначалникот соопшти дека во Прилеп се реализираат 18 проекти, поддржани со околу 12 милиони евра во партнерство со Владата и ресорните министерства. Според објавените податоци, шест проекти се завршени, пет се во завршна фаза, а седум се на почеток на реализацијата.

Ова е значајна бројка, но за јавноста да добие целосна слика, секој проект треба да се следи одделно. Потребни се податоци за договорената вредност, изворот на финансирање, исплатените средства, изведувачот, рокот и физичката реализација. За проектите означени како завршени, корисно е да бидат достапни и документите за технички прием и предавање во употреба, кога се применливи.

Во инфраструктурата се наведуваат кружниот тек кај мостот „Табана“, реконструкцијата на улицата „Победа“ и мостот, интервенции на локалните патишта, како и работи на водоводната мрежа. За локалната патна инфраструктура се објавени 168 милиони денари за период од три години, со 60 милиони денари предвидени до крајот на 2026 година. Но, обезбедени средства не значи автоматски дека се целосно потрошени или дека работите се завршени.

Токму затоа, прашањето за секоја инвестиција треба да биде едноставно: што е ветено, што е договорено, што е платено и што граѓаните веќе можат да го користат?

Буџет од 2,47 милијарди денари – колку од него ќе се реализира?

На 30 декември 2025 година Советот го усвои Буџетот на Општина Прилеп за 2026 година во износ од 2.472.428.114 денари, што е за 411.061.175 денари повеќе во споредба со буџетот за 2025 година.

Тоа е значителна јавна финансиска рамка, но самиот износ на усвоениот буџет не кажува колку од средствата се потрошени, колку проекти се реализирани и дали планираните услуги стигнале до граѓаните.

Токму затоа, во текот на годината треба да се следат буџетската реализација и извештаите за трошењето, а не само одлуките со кои се одобруваат средствата. Општината веќе има посебна веб-страница на која се објавуваат буџети, финансиски извештаи и завршни сметки. Следниот чекор е овие податоци да се поврзат со конкретните ветувања и проекти, за граѓаните да можат едноставно да споредат што било планирано, што е договорено и што навистина е платено.

Посебно корисен би бил квартален преглед со пет задолжителни податоци за секој капитален проект: планиран буџет, договорна вредност, исплатени средства, процент на физичка реализација и краен рок. Ако има доцнење, треба да биде наведена и причината.

Обиколници, Градска Река и нови паркови – големи ветувања со потреба од јасни фази

Во изборните најави од 2025 година беа издвоени обиколниците „Исток“ и „Запад“, како капитални сообраќајни проекти што треба да го растоварат центарот на градот и да го олеснат транзитниот сообраќај. Во програмските најави се наведуваат должини од околу два километри за обиколницата „Исток“ и 4,5 километри за „Запад“.

Во истата развојна визија се вклучени уредување на коритото на Градската Река во должина од 4,5 километри, пешачки и велосипедски патеки, кејски ѕидови и осветлување, како и два поголеми паркови – во населбата „Градина“, на површина од 14.000 квадратни метри, и кај Волково, на 30.000 квадратни метри.

Ова се проекти со потенцијално долгорочно значење за сообраќајот, јавниот простор и квалитетот на живот во Прилеп. Но, нивниот напредок не може да се измери само преку повторување на најавите.

За секој од нив треба да се знае дали е изработена проектна документација, дали се решени имотно-правните прашања, дали се обезбедени финансиски средства, дали се издадени потребните дозволи и кога се очекува почетокот на градежните работи. Ако проектот е повеќегодишен, треба да има јавно достапни меѓурокови.

Без овие информации, граѓаните можат да ја знаат визијата, но не и да го следат нејзиното исполнување.

Градинки, образование и грижа за децата

Во изборната програма е наведена изградба на нова детска градинка во населбата „Рид“, со планирана површина од околу 2.000 квадратни метри. Во оваа област, отчетноста треба да се мери преку конкретни показатели: дали има проектна документација, обезбедена локација и финансии, кога ќе започне изградбата и колкав капацитет за деца ќе обезбеди објектот.

За семејствата, важна е и достапноста на постојните градинки, бројот на слободни места, условите за престој и потребите од дополнителен кадар. Самото ветување за нов објект не одговара на сите овие прашања.

Во образованието, општината има повеќе од една обврска: одржување на училиштата, подобрување на условите за учениците, поддршка на воннаставните активности и обезбедување пристапна средина за децата со различни потреби. Затоа, отчетот треба да покаже кои училишта се реконструирани, кои зафати се во тек и како се распределуваат средствата.

За учебната 2026/2027 година, Општината најави еднократна помош од 3.000 денари за секое запишано прваче. Ова е конкретна мерка што може да се провери преку бројот на корисници, вкупниот износ исплатен и датумот на исплата.

Спорт: од игралиштата во маалата до големите спортски објекти

Програмата предвидува развој на спортската инфраструктура, реконструкција и враќање во функција на постојни објекти, изградба на нова мултифункционална спортска сала, уредување на игралишта во населбите и создавање услови за рекреација на отворено. Меѓу најавите се споменуваат спортската сала „Македонија“, салата „Партизан“, комплексот „Езеро“ и спортскиот центар „Металец“.

Во отчетот од септември 2026 година се наведуваат обновени спортски терени во населбата Точила, нови детски и спортски содржини и средства од 14,5 милиони денари издвоени за спортски клубови.

Овие активности треба да се прикажат одделно. Реконструкција на постојно игралиште е конкретен резултат, додека нова спортска сала е посебен капитален проект со различни финансиски и временски барања. Исто така, средствата издвоени за клубовите треба да бидат проследени со список на корисници, критериуми за распределба и податоци за исплатите.

Прашањето за следење на програмата е: кои ветувања за спортски објекти веќе имаат конкретен напредок, кои се во фаза на подготовка и кои сè уште немаат јавно објавен рок?

Култура: фестивалите се важни, но важни се и условите во институциите

Прилеп има препознатлив културен живот и институции што се значајни за градот. Затоа, културната политика не треба да се сведе само на бројот на организирани настани или на износот на средствата за фестивали.

Во програмските најави се споменуваат реконструкција на Центарот за култура „Марко Цепенков“, целосна реконструкција на театарот „Војдан Чернодрински“, дигитализација на културното наследство, опремување на културните институции и подобрување на условите во библиотеката. Предвидена е и поддршка за локални уметници, млади музичари, културни работилници и фестивали.

Во септемврискиот отчет градоначалникот соопшти дека средствата за културни манифестации се зголемени од четири на 12 милиони денари, како и дека е отворена музичка соба во НУЦК „Марко Цепенков“.

Зголемените средства и поддршката за настаните се еден дел од културната политика. Друг дел е состојбата на самите институции: какви реконструкции се планирани, дали се обезбедени средства, кога ќе се реализираат и какви услови ќе добијат уметниците и публиката.

За јавноста е важно да се разликуваат средствата за редовни културни манифестации од капиталните инвестиции во објектите. И двете се потребни, но не се заменливи.

Социјална заштита и поддршка за ранливите категории

Квалитетот на локалната власт се гледа и преку поддршката за постарите лица, лицата со попреченост, семејствата со деца и граѓаните што се соочуваат со социјални тешкотии.

Во отчетот од септември е наведено дека е отворен дневен центар за стари лица, а дека се подготвува и нов дневен центар за лица со попреченост. За првата услуга, следниот чекор во отчетноста е да се објават капацитетот, бројот на корисници и начинот на финансирање. За втората, потребно е да се знае во која фаза е проектот, кога се очекува отворање и кои услуги ќе бидат достапни.

Во оваа област, бројот на објекти не е единственото мерило. Важни се и достапноста на услугите, континуитетот на поддршката и тоа дали луѓето што имаат потреба навистина можат да ја добијат.

Затоа, социјалните програми треба да бидат придружени со јасни податоци за планираните средства, исплатите, бројот на корисници и резултатите од мерките колку општината финансира, колку средства се обезбедени од донатори, спонзори….

Животна средина и урбанизам: што значи „зелен и уреден Прилеп“?

Во програмските ветувања се опфатени уредувањето на Градската Река и парковите, зеленилото, индустриските зони, подобрувањето на јавните простори и развојот на сообраќајната инфраструктура. Во отчетот се наведуваат фотонапонска централа за пречистителната станица, планови за полуподземни контејнери на 21 локација, јавни тоалети на три централни локации и развој на систем за селекција на отпад со капацитет до 10 тони на час.

За овие проекти треба јасно да се наведат фазите: што е веќе изградено, што е во тек, што е во подготовка и што допрва треба да добие финансирање или дозволи.

Во урбанизмот, градоначалникот најави подготовка на нов Генерален урбанистички план, 18 детални урбанистички планови за градот и уште 30 за околината и населените места. Тоа се процеси што бараат транспарентност и учество на јавноста, бидејќи урбанистичките одлуки влијаат врз сообраќајот, зеленилото, градбите и квалитетот на живот во населбите.

Граѓаните треба навреме да знаат кога се подготвуваат плановите, кога се ставаат на јавен увид и како нивните забелешки се разгледуваат а сењкако да бидат објавувани навремено и на „јазик“ разбирлив за граѓаните да не се користат стручни пресложени изрази за кој би требало да се бара некој да ги „преведе“ .

Транспарентноста е повеќе од пренос во живо

Седниците на Советот се пренесуваат во живо, што е позитивен чекор кон отворена локална власт. Но, целосната транспарентност подразбира и лесно достапни дневни редови, материјали, записници, донесени одлуки и резултати од гласањето.

Во изборната програма е наведено и ветувањето за „Е-седници на Совет“, со електронски пристап до документите и дигитално водење на седниците. Ова ветување треба да добие јасен временски план и мерливи показатели за реализација.

Исто така, граѓаните треба да можат лесно да ги поврзат буџетските документи со конкретните проекти. Усвоен буџет покажува што е планирано, но не и колку е потрошено. Најава за инвестиција покажува намера, но не и завршен резултат.

Токму затоа, потребна е редовна табела за реализација на изборната програма, со статус на секое ветување, одговорна институција, рок, планирани средства, исплати и објаснување за евентуални доцнења.

Советот не е само гласачко тело – тој треба да ја следи и реализацијата

Новиот Совет на Општина Прилеп беше конституиран на 30 октомври 2025 година и брои 27 советници: 17 од ВМРО-ДПМНЕ и коалицијата, шест од СДСМ и коалицијата, тројца од Левица и еден од ЗНАМ (СЕГА НЕЗАВИСЕН). За претседателка на Советот беше избрана Билјана Кржеска.

Советот има важна улога во локалното управување: ги разгледува и усвојува буџетот и програмите, носи одлуки и има можност да поставува прашања за работата на градоначалникот, администрацијата и јавните претпријатија. Отчетноста затоа не е само обврска на градоначалникот. Таа е и обврска на советниците да ги објаснуваат своите одлуки, да бараат податоци и да ја следат реализацијата на усвоеното.

На официјалната страница на Општината се објавуваат информации за седниците, а достапни се и преноси во живо преку YouTube. Тоа е важен чекор кон отвореност, бидејќи овозможува граѓаните непосредно да ги следат дискусиите и гласањата.

Но, преносот во живо не е доволен сам по себе. Кога граѓанин ќе сака подоцна да провери зошто е донесена одредена одлука, кои материјали ги разгледувале советниците или како гласал секој од нив, треба да може лесно да ги најде документите без да го прегледува целиот видео-пренос.

При проверката на официјалната страница „Записници од седници на Совет на Општина Прилеп“ се прикажани архиви за 2020, 2021, 2022, 2023 и 2024 година, но не и посебни годишни категории за 2025 и 2026 година. Ова не значи дека актуелни записници не се објавени на друго место на веб-страницата, но покажува дека нивното наоѓање преку централната архива не е едноставно.

Решението е практично: за секоја седница да има една страница со дневниот ред, материјалите, предлог-одлуките, записникот, резултатите од гласањето и линкот до видео-преносот. Тоа би било корисно и за граѓаните и за самите советници, а би овозможило и полесна споредба меѓу ветувањата од програмата и одлуките што се носат во Советот.

„Е-седници“: ветување што треба да добие рок и јасни чекори

Во изборната програма за периодот 2025–2029 е опфатена и идејата за „Е-седници на Совет“. Таа предвидува електронска подготовка и управување со седниците, пристап до материјалите и дневните редови, електронска евиденција, учество и гласање, како и целосна документација за работата на Советот.

Тоа е ветување што може да се провери преку јасни показатели: дали системот е воведен, дали советниците добиваат материјали електронски, дали документите се достапни за јавноста и дали записниците и резултатите од гласањето се објавуваат навремено.

Во достапните материјали прегледани за овој напис не е потврден конкретен календарски рок за целосно воведување на „Е-седници“. Затоа, најсоодветно е Општината да објави временски план и фази за реализација, наместо ветувањето да се смета за исполнето само затоа што седниците се пренесуваат во живо.

Дигитализацијата на услугите за граѓаните и компаниите е важна, но таа не е исто што и целосна дигитална транспарентност на Советот. Едното не треба да се користи како замена за другото.

Не е доволно само да се ветува – мора да може и да се провери

По првата година од мандатот има јавно објавени бројки за инфраструктурни проекти, култура, спорт, дигитални услуги и социјални мерки. Но, за да се добие целосна слика за исполнувањето на изборната програма, неопходно е систематски да се провери секоја област и секое ветување.

Некои активности се претставени како завршени, други се во тек, а трети се наведени како планови за наредниот период. Овие категории не смеат да се мешаат. Потребно е да се знае што е направено, што е започнато, што е само најавено и кога се очекува следниот чекор.

Градоначалникот и општинската администрација треба да обезбедат точни податоци за реализацијата. Советот треба да ги следи програмите и трошењето на средствата. Медиумите и граѓанските организации треба да ги проверуваат објавените тврдења, а граѓаните да имаат пристап до информациите и можност да поставуваат прашања.

Првата година не е последната шанса за отчетност. Таа е почеток на процес што треба да продолжи и во втората, третата и последната година од мандатот.

На крајот, најважно не е колку ветувања ќе се набројат, туку колку од нив ќе добијат проверлив резултат. Прилеп заслужува да знае што е ветено, што е реализирано, колку чинело и што сè уште треба да се заврши.

Извори

1. Отчет на градоначалникот од 5 септември 2026 година
2. Изборна програма „Прилеп 2025–2029“
3. Јавни програмски најави за паркови, Градската Река, градинка и културни објекти
4. Општина Прилеп – Буџет и програми за 2026 година

Пишува – Благица Цветкоска